Bloed stroomt door elk levend mens, maar de meeste mensen staan er zelden bij stil wat het eigenlijk doet. Het is veel meer dan een rode vloeistof die je ziet als je je snijdt. Je lichaam bevat gemiddeld vier tot zes liter van dit vocht, en elke druppel is voortdurend bezig om jou gezond en levend te houden. Zuurstof vervoeren, afvalstoffen afvoeren, infecties bestrijden: het gebeurt allemaal via je bloedstroom, elke seconde van de dag.
Wat bloed precies bevat
Ongeveer 55 procent van je bloed bestaat uit plasma. Dat is een lichtgele vloeistof vol eiwitten, mineralen en hormonen. De rest bestaat uit cellen. Rode bloedcellen zijn veruit het talrijkst. Ze bevatten hemoglobine, een stof die zuurstof opneemt in de longen en afgeeft aan de rest van je lichaam. Daarnaast zijn er witte bloedcellen, ook wel leukocyten genoemd. Die beschermen je tegen ziekteverwekkers zoals bacteriën en virussen. Er bestaan verschillende soorten leukocyten, zoals neutrofielen, lymfocyten, monocyten, eosinofielen en basofielen. Elk type heeft een eigen taak in het afweersysteem. Tot slot zijn er bloedplaatjes, kleine celdeeltjes die samenklonteren bij een wond om bloedingen te stoppen. Samen vormen al deze onderdelen een ingewikkeld systeem dat je lichaam constant beschermt en in balans houdt.
Hoe bloed door je lichaam beweegt
Je hart pompt het bloed rond via een uitgebreid netwerk van slagaders, aders en haarvaten. Slagaders voeren zuurstofrijk bloed weg van het hart naar alle organen en weefsels. Aders brengen het gebruikte bloed terug naar het hart en de longen, waar het opnieuw van zuurstof wordt voorzien. De kleinste vaten, de haarvaten, zijn zo dun dat rode bloedcellen er één voor één doorheen moeten. Juist in die haarvaten vindt de echte uitwisseling plaats: zuurstof gaat de cellen in, koolstofdioxide komt eruit. Je hart klopt gemiddeld zeventig keer per minuut en pompt daarmee elke dag meer dan 7000 liter rond. Dat gaat je hele leven lang door, zonder dat je er iets voor hoeft te doen.
Wanneer er iets misgaat in het bloed
Als het evenwicht tussen de verschillende cellen verstoord raakt, kan dat duiden op een ziekte. Een tekort aan rode bloedcellen heet bloedarmoede, ook bekend als anemie. Iemand met anemie voelt zich moe, duizelig en heeft vaak weinig energie. Een te laag aantal witte bloedcellen maakt iemand gevoeliger voor infecties. Een te hoog aantal kan juist wijzen op een ontsteking, een allergische reactie of in zeldzame gevallen op een bloedaandoening. Zo zorgt een ongecontroleerde toename van eosinofielen voor eosinofiele bloedziekten, een zeldzame groep aandoeningen waarbij ook het beenmerg en andere weefsels aangedaan kunnen raken. Een verhoogd aantal basofielen, een aandoening die basofilie wordt genoemd, kan optreden bij bepaalde infecties of bij bloedkanker. Gelukkig kan een eenvoudige bloedtest veel van deze afwijkingen al vroeg zichtbaar maken.
Bloedgroepen en het belang van doneren
Niet iedereen heeft hetzelfde soort bloed. Er zijn vier hoofdgroepen: A, B, AB en O. Daarnaast speelt de resusfactor een rol, aangeduid met een plus of min. Deze indeling bepaalt welk bloed iemand bij een transfusie kan ontvangen. Bloedgroep O negatief is de universele donorgroep: dat bloed kan aan vrijwel iedereen worden gegeven. Bloeddonatie is daarom van groot belang voor ziekenhuizen. Bij operaties, na ongelukken of bij bepaalde ziekten hebben patiënten soms grote hoeveelheden donorbloed nodig. In Nederland doneren zo’n 300.000 mensen regelmatig bloed via Sanquin. Toch is er vrijwel altijd behoefte aan meer donoren, vooral voor zeldzame bloedgroepen. Eén donatie kan drie mensen helpen, omdat rode bloedcellen, plasma en bloedplaatjes apart worden verwerkt en ingezet.
Veelgestelde vragen
Waarom is bloed rood?
Bloed is rood door hemoglobine, een eiwit in de rode bloedcellen. Hemoglobine bevat ijzer, en als dat ijzer zuurstof bindt, ontstaat de kenmerkende rode kleur. Zuurstofarm bloed in de aders is donkerder van kleur, maar het is nooit echt blauw, ook al lijkt het er soms op door de huid heen.
Hoe lang leven rode bloedcellen?
Rode bloedcellen leven gemiddeld 120 dagen. Daarna worden ze afgebroken in de milt en de lever. Het lichaam maakt voortdurend nieuwe rode bloedcellen aan in het beenmerg, zodat het aantal op peil blijft.
Kan iedereen bloed doneren?
Niet iedereen kan zomaar bloed doneren. Er gelden regels voor leeftijd, gewicht en gezondheid. Mensen met bepaalde ziekten, recent gebruik van medicijnen of een recente operatie mogen tijdelijk of permanent niet doneren. Sanquin beoordeelt per persoon of donatie veilig is.
Wat doet de milt met bloed?
De milt filtert het bloed en verwijdert oude of beschadigde rode bloedcellen. Ook speelt de milt een rol in het afweersysteem: het herkent en vernietigt schadelijke bacteriën. Mensen zonder milt zijn gevoeliger voor bepaalde infecties en moeten soms extra bescherming krijgen via vaccinaties.