Bloed is een van de meest bijzondere stoffen in het menselijk lichaam. Het stroomt dag en nacht door je aderen, transporteert zuurstof en voedingsstoffen naar je organen, en ruimt afvalstoffen op. Zonder deze rode vloeistof houdt je lichaam simpelweg op met werken. Toch weten de meeste mensen maar weinig over wat er precies in dat bloed zit en hoe het allemaal werkt.
Wat bloed allemaal bevat
Je bloed bestaat voor ongeveer 55 procent uit plasma. Dat is een lichtgele vloeistof van voornamelijk water, waarin eiwitten, hormonen en afvalstoffen zijn opgelost. De rest bestaat uit bloedcellen. De bekendste zijn de rode bloedcellen, ook wel erytrocyten genoemd. Zij bevatten hemoglobine, een eiwit dat zuurstof opneemt in de longen en afgeeft aan de rest van het lichaam. Dat hemoglobine bevat ijzer, en dat ijzer geeft je bloed de kenmerkende rode kleur. Naast rode bloedcellen zijn er ook witte bloedcellen, oftewel leukocyten. Die beschermen je lichaam tegen infecties en vreemde stoffen. Ten slotte zijn er bloedplaatjes, kleine celstukjes die een wond helpen sluiten door een stolsel te vormen.
Witte bloedcellen en hun verschillende taken
Witte bloedcellen zijn geen homogene groep. Ze bestaan uit meerdere soorten, elk met een eigen taak in de afweer. Neutrofielen zijn de meest voorkomende en reageren als eerste op een infectie. Lymfocyten herkennen ziekteverwekkers en maken antistoffen aan. Dan zijn er nog de eosinofielen en basofielen. Eosinofielen spelen een rol bij allergieën en bij het bestrijden van parasieten. Basofielen zijn veel zeldzamer en komen minder dan één procent voor in je totale bloedafname. Ze zijn betrokken bij ontstekingsreacties en allergische processen. Als één van deze celtypen te veel of te weinig aanwezig is, kan dat wijzen op een ziekte of aandoening. Soms is een afwijking in de bloedwaarden de eerste aanwijzing dat er iets mis is in het lichaam.
Bloedgroepen en waarom ze ertoe doen
Niet iedereen heeft hetzelfde soort bloed. Mensen hebben verschillende bloedgroepen, ingedeeld op basis van eiwitten op de rode bloedcellen. Het bekendste systeem is het ABO systeem, met de bloedgroepen A, B, AB en O. Daarnaast is er de resusfactor, aangeduid met een plus of een min. Die combinatie bepaalt je bloedgroep, zoals A positief of O negatief. Bij een bloedtransfusie is het belangrijk dat de bloedgroepen overeenkomen. Geeft iemand anders bloed dan past bij de ontvanger, dan kan het immuunsysteem reageren en dat kan gevaarlijk zijn. Bloedgroep O negatief geldt als de universele donorgroep voor rode bloedcellen, omdat dit bij bijna iedereen kan worden gebruikt in een noodsituatie.
Wat bloedonderzoek over je gezondheid vertelt
Een bloedtest is een van de meest gebruikte onderzoeken in de gezondheidszorg. Met een kleine hoeveelheid bloed uit een ader in je arm kan een laboratorium tientallen waarden meten. Zo wordt gekeken naar het aantal rode en witte bloedcellen, de hoeveelheid hemoglobine, de nierfunctie, de leverfunctie en het cholesterolgehalte. Een te laag aantal rode bloedcellen kan wijzen op bloedarmoede, terwijl een te hoog aantal witte bloedcellen soms duidt op een infectie of, in ernstiger gevallen, op leukemie. Een verhoogd aantal basofielen in het bloed, ook wel basofilie genoemd, kan voorkomen bij schildklieraandoeningen of bij bepaalde bloedziekten. Zo vertelt een simpele bloedafname heel veel over wat er in je lichaam gaande is, zonder dat er een operatie of ingewikkeld onderzoek voor nodig is.
Veelgestelde vragen
Hoeveel bloed heeft een volwassen mens in zijn lichaam?
Een volwassen persoon heeft gemiddeld vier tot zes liter bloed in zijn of haar lichaam. Mannen hebben doorgaans iets meer dan vrouwen. Bij een bloeddonatie geeft iemand ongeveer een halve liter, wat het lichaam in enkele weken aanvult.
Waarom is bloed rood?
Bloed is rood door hemoglobine, een eiwit in de rode bloedcellen. Hemoglobine bevat ijzer, en wanneer dat ijzer zuurstof bindt, ontstaat de helderrode kleur. Bloed dat weinig zuurstof bevat, is donkerder van kleur, maar nooit blauw zoals soms wordt gedacht.
Wat is bloedarmoede?
Bloedarmoede ontstaat wanneer er te weinig rode bloedcellen of te weinig hemoglobine in het bloed aanwezig is. Het lichaam krijgt dan minder zuurstof dan het nodig heeft. Veelvoorkomende klachten zijn vermoeidheid, duizeligheid en bleekheid. Een tekort aan ijzer is de meest voorkomende oorzaak.
Kan iedereen bloed doneren?
Niet iedereen mag bloed doneren. Er zijn regels over leeftijd, gewicht en gezondheid. Mensen met bepaalde ziekten, recent gebruik van medicijnen of een recent verblijf in bepaalde landen mogen tijdelijk of permanent niet doneren. Bloedbanken stellen deze eisen om de veiligheid van de ontvanger te waarborgen.